اثر بازیهای رایانه ای روی سلامت کودکان

[Zahra99]

بازی مهم‌ترین نیاز کودک است که نقش مهمی در رشد و تربیت او دارد. گسترش روزافزون فن‌آوری سبب شده امروزه بازی‌های رایانه‌ای جایگزین بازی‌های واقعی شوند. گرچه تأثیرات مثبت برخی از بازی‌های رایانه‌ای مناسب، سبب افزایش مهارت‌ها و توانمندی‌های جسم و روان کودکان می‌شود؛ اما نگرانی‌هایی دربارۀ بازی‌های رایانه‌ای نامناسب وجود دارد؛ چراکه در ساخت آنها با توجه به اهداف تجاری و مقاصد سیاسی، از عناصر تخریب‌کننده سلامتِ بازی‌کننده استفاده می‌شود. خانواده‌ها باید ضمن شناخت تأثیرات بازی‌ها، ارتقای سطح آگاهی و سواد رسانه‌ای، نسبت به الزام خود و کودکان به رعایت فرهنگ استفاده صحیح از بازی‌های رایانه‌ای اقدام کنند.

در این نوشتار تلاش شده بازی و آثار منفی بازی‌های رایانه‌ای بر سلامت روان و جسم کودکان بررسی شود.


خشونت‌گرایی
عنصر خشونت یکی از مهم‌ترین محرک‌های جذابیت بازی‌های رایانه‌ای به‌ویژه در انواع ژانرهای اکشن، استراتژیک بی‌درنگ، جنگی و .... است که آسیب‌های بسیاری بر رفتار و واکنش کودکان دارد؛ چراکه براساس نظریۀ بوم‌شناختی «نمایش رفتارهای پرخاش‌گرانه در بازی‌های رایانه‌ای منجر به شناخت پرخاش‌گری و عامل مهمی برای بروز خشونت در کودکان می‌گردد».
برای نمونه پژوهشگران دانشگاه میسوری آمریکا برای تحلیل تأثیر بازی‌های رایانه‌ای خشن بر رفتار بازیکن‌ها، فعالیت مغز ۳۹ نفر را هنگام انجام بازی‌ بررسی کردند. آنها با اندازه‌گیری واکنش P300 مغز افراد در زمان دیدن صحنه‌های خشونت‌آمیز، نسبت به کسانی که این صحنه‌ها را نمی‌دیدند و سپس فرصت‌دادن برای تنبیهِ مخالفی تخیلی، متوجه شدند کسانی که بیشترین کاهش را در واکنش P300 داشتند (بینندگان خشونت)، شدیدترین تنبیه‌ها را اعمال کردند.
بازی‌سازان در سناریوهای بازی‌های رایانه‌ای، با توجیه‌هایی مانند نجات‌دادن خود یا ازبین‌بردن دشمن، بروز رفتارهای پرخاش‌گرانه در طول بازی را به بهانۀ دفاع‌کردن طبیعی جلوه می‌دهند و هم‌ذات‌پنداری کودک با کاراکترهای بازی سبب می‌شود باورهای هنجار منع‌کننده پرخاش‌گری در وی تحت تأثیر قرار گرفته و به مرور زمان مهارگر درونی پرخاش‌گری از بین برود.


مشکلات استخوانی عضلانی 
رایج ترین عوارض بازی های یارانه ای برای کودکان مشکلات استخوانی عضلانی است مثل درد دست، درد گردن و کمردرد. مشکلات مربوط به انگشت شست در کودکان که شامل بی حسی و زدن تاول به دلیل استفاده زیاد از کنترل پلی استیشن و گوشی موبایل و تبلت بود، گزارش شده است.

انزوای کودک 
زمانی که کودکان مشغول بازی‌ های رایانه‌ ای می‌شوند گذشت زمان را متوجه نشده و ممکن است ساعت‌های طولانی را صرف بازی کردن کنند، تحقیقات نشان داده است کودکانی که مدت زمان زیادی را بازی می‌کنند، منزوی و درونگرا شده و همچنین در برقراری ارتباطات اجتماعی با دیگران ناتوان می‌شوند.

اختلالات بینایی
ساعات طولانی بازی کودکان با صفحۀ نمایش کامپیوتر یا موبایل، سبب فشار بر چشم و بروز عوارضی همانند سندرم بینایی، خطر ابتلا به تنبلی چشم و نزدیک‌بینی می‌شود.
بر اساس دیدگاه متخصصان احتمال بروز سندرم بینایی در افرادی که روزانه بیش از دو ساعت از رایانه استفاده می‌کنند، وجود دارد؛ اما افرادی که بیش از پنج ساعت در روز از رایانه استفاده می‌کنند، به‌یقین دچار یک یا چند مورد از علایم خواهند شد. از مهم‌ترین علایم سندرم بینایی، سندرم خشکی چشم: با نشانه‌هایی مانند سوزش و خارش، اشک‌ریزی کاذب، قرمزی چشم، احساس وجود جسم خارجی در چشم و پلک‌زدن بسیار و غیرارادی؛ خستگی و احساس فشار در چشم و پلک: به دلیل خیرگی مدام به صفحه نمایش و تحمل نیازهای بیناییِ بیشتر از ظرفیت بینایی؛ سردرد: به دلیل صرف زمان‌های طولانی برای بازی؛ کدورت بینایی: با درهم‌بینی حروف و ارقام و ازدست‌رفتن بینایی طبیعی؛ و دوبینی: با انحراف موقتی چشم‌ها (برطرف‌شدن با خواب) در اثر کار ممتد با رایانه و مشاهدۀ ‌‌هاله به دور حروف و اشکال رایانه‌ای است. اگر با مشکلات بینایی در کودک خود روبه رو شدید به سرعت به یکی از بهترین متخصصان چشم پزشکی مراجعه و از هرگونه مشکلات بعدی جلوگیری کنید.


تنبل شدن ذهن
در این بازی ها، به دلیل این که بیش تر، کودک و نوجوان با ساخته ها و برنامه های دیگران روبه روست و کم تر قدرت دخالت و تصرف در آن ها را می یابد، حالت انفعال گرفته و اعتماد به نفس او در برابر ساخته ها و پیش رفت دیگران، متزلزل می شود. دکتر شهلا کاظمی پور (مشاور علمی مرکز سنجش برنامه ای صداوسیما) می گوید: بیش تر خانواده ها تصور می کنند در بازی های رایانه ای، فرد در بازی، مداخله فکری همیشگی دارد. به نظر من این مداخله، فکری نیست؛ بلکه این بازی ها سلول های مغزی را فریب می دهند. از نظر حرکتی نیز این بازی ها تنها چند انگشت کودک را حرکت می دهند. ما هرچه در این مسیر حرکت کنیم و این بازی ها را گسترش دهیم، انسان هایی را تحویل جامعه خواهیم داد که سرخورده، افسرده، غیرمتحرک و غیرسازنده می باشند، خوداتکایی آن ها بسیار کم خواهد بود و ابتکار عمل نخواهند داشت؛ در حالی که برای جامعه، نیاز به انسان هایی خلاق، مبتکر و متفکر داریم.

بهداشت فردی ضعیف
کودکانی که علاقه مند به بازی های کامپیوتری هستند کلا اهمیت زیادی به بهداشت شخصی خود نمی دهند و استحمام، مسواک زدن، شستن صورت و شانه زدن مو را پشت گوش می اندازند. و این منجر به ایجاد انواع بیماری ها مانند تب، عفونت و یا گوش درد در کودکان می شود.

چاقی
مطالعات زیادی در مورد اثرات تلویزیون و بازی های کامپیوتری بر افزایش شاخص توده ی بدنی انجام شده است. معلوم شده که افزایش مدت زمان انجام این بازی ها با افزایش شاخص توده ی بدنی در کودکان ارتباط دارد. یک بررسی نشان داد پسرانی که کمتر از 1.5 ساعت را صرف تماشای تلویزیون یا انجام این بازی ها می کنند، 75.4 درصد کمتر از کسانی که بیش از 1.5 ساعت وقت صرف می کنند دچار اضافه وزن می شوند. یک جلسه بازی ویدئویی منجر به افزایش مصرف مواد غذایی و اشتها می شود.


پی آمد منفی در روابط خانوادگی
در دوره کنونی که زندگی ها به سوی ماشینی شدن پیش می رود، خود به خود، روابط عاطفی رنگ باخته و در کنار هم بودن خانواده کم تر شده است. در چنین وضعی، بسیاری از مردم از وجود تلویزیون به عنوان جعبه جادویی که باعث سردی روابط خانوادگی شده است، یاد می کنند؛ در حالی که جعبه جادویی دیگری با جاذبه سحرآمیزتری به نام رایانه نیز به زندگی ماشینی ما وارد شده و دشواری ها را دو چندان کرده است.
خانمی می گوید: همسرم برای انجام پژوهش های دانشگاهی اش یک رایانه به منزل آورد که چند دیسک بازی هم ضمیمه آن بود. دو پسر من در طول روز با آن سرگرم بازی می شدند وحتی سرشب ها ترجیح می داند با این وسیله سرگرم کننده نوین، وقت بگذرانند. طولی نکشید که همسرم هم به این بازی ها جلب شد. کم کم دریافتم که تمرکز و صرف وقت آنان به این ترتیب، روابط خانوادگی و عادی را تحت تأثیر قرار داده است؛ به خود آمدم و با قاطعیت از همسرم خواستم که رایانه را به محل کارش منتقل کند.
خانواده دیگری این گونه شکایت می کند: در تعطیلات تابستانی قصد مسافرت داشتیم. مخارج و مقدمات آن نیز از پیش تأمین شده بود؛ اما اشتغال بیش از حد و علاقمندی بچه ها به بازی رایانه ای، آنان را از این تفریح سالم و شاد، محروم کرد.

والدین و مربیان با خواندن ادامه انواع تاثیرات و بیماری ها در سالم زیبا می توانند سطح سلامتی فرزند و خانواده و حتی جامعه را بهبود دهند.