2022/02/22، 08:54 AM
اسهالهای حاد معمولاً نیاز به اقدام درمانی خاصی ندارد و خودبهخود رفع خواهد شد. ولی به طور کلی باید بسته به میزان شدت بیماری، مدت ابتلا و شرایط فرد تصمیمگیری شود. اسهالهای حجیمی که فرد را در معرض خطر کمآبی بدن قرار میدهد، اسهال خونی یا همراه با تب مساوی یا بالاتر از ۵٫۳۸ درجه، اسهال مداوم بیش از ۴۸ ساعت، ابتلای فرد مسن یا دارای نقص ایمنی نیاز به مراجعه به پزشک، بررسی و اقدامات دیگر دارد.
گاهی مشاهدات و معاینه ظاهری کافی نبوده و پزشک برای تشخیص نوع اسهال و عامل ایجاد کننده آن نیاز به درخواست آزمایش کشت مدفوع،، سیگموئیدوسکوپی، آندوسکوپی، کولونوسکوپی، CT اسکن یا بیوپسی دارد.
نکته مهم و قابل توجه در درمان اسهال این است که آبدرمانی و مصرف مایعات خوراکی و تزریقی در درمان انواع اسهال کارآمد و مفید است و فرد را از خطرر مرگ نجات میدهد. گودی زیر چشم، خشکی دهان و ضعف و سرگیجه از نشانههای کمآبی بدن هستند.
در اسهالهای خفیف مایعات خوراکی بهتنهایی اثربخش خواهد بود و فرد میتواند با مصرف محلول ORS خانگی که به سادگی از ترکیب دو قاشق مرباخوریی شکر، یک قاشق چایخوری نمک و نصف قاشق چایخوری جوش شیرین و چهار لیوان آب جوشیده سرد به دست میآید مانع کمآبی بدن خود شود. رعایت رژیم غذایی فاقد میوه و سبزی خام، کم حجم، مصرف کته ماست، خرما، سیب و خودداری از مصرف نوشیدنیهای حاوی کافئین و مواد غذایی تند و روغنی در سرعت بهبودی مؤثر است.
در مراحل شدیدتر بیماری پزشک برای درمان علاوه بر مایعدرمانی خوراکی و تزریقی از سایر داروهای علامتی مانند لوپرامید و بیسموت ساب سالیسیلات یا انواعع آنتیبیوتیکها با توجه به نوع اسهال و شرایط بیمار استفاده میکند.
نکته مهم و قابل توجه در درمان اسهال این است که آبدرمانی و مصرف مایعات خوراکی و تزریقی در درمان انواع اسهال کارآمد و مفید است و فرد را از خطرر مرگ نجات میدهد. گودی زیر چشم، خشکی دهان و ضعف و سرگیجه از نشانههای کمآبی بدن هستند.
در اسهالهای خفیف مایعات خوراکی بهتنهایی اثربخش خواهد بود و فرد میتواند با مصرف محلول ORS خانگی که به سادگی از ترکیب دو قاشق مرباخوریی شکر، یک قاشق چایخوری نمک و نصف قاشق چایخوری جوش شیرین و چهار لیوان آب جوشیده سرد به دست میآید مانع کمآبی بدن خود شود. رعایت رژیم غذایی فاقد میوه و سبزی خام، کم حجم، مصرف کته ماست، خرما، سیب و خودداری از مصرف نوشیدنیهای حاوی کافئین و مواد غذایی تند و روغنی در سرعت بهبودی مؤثر است.
در مراحل شدیدتر بیماری پزشک برای درمان علاوه بر مایعدرمانی خوراکی و تزریقی از سایر داروهای علامتی مانند لوپرامید و بیسموت ساب سالیسیلات یا انواعع آنتیبیوتیکها با توجه به نوع اسهال و شرایط بیمار استفاده میکند.
انواع اسهال مزمن
در اسهالهای مزمنی که فرد مدت طولانی بیشتر از یک ماه، علیرغم درمانهای انجام شده از بیماری رنج میبرد نیاز به بررسی دقیقتر و یافتن علت زمینهای است. بر خلاف اسهال حاد علت اسهال مزمن بیشتر غیر عفونی است و بر اساس نوع علت دستهبندی و درمان میشود. انواع آن شامل:
اسهال ترشحی
آبکی، حجیم و بدون درد است که ارتباطی با غذا خوردن فرد ندارد و بدون مصرف مواد غذایی هم رخ میدهد. اسهال ترشحی به علت یک اختلال در جذب و دفع آب و الکترولیت در مخاط روده ایجاد میشود. این اختلال میتواند ناشی از عوارض مصرف داروها، مصرف مزمن الکل، هورمونها و اختلال مادرزادی جذب یون باشد.
اسهال اسموتیک
باز جذب آب درون روده به مواد محلول در روده بستگی دارد، اسهال اسموتیک وقتی به وجود میآید که مادهی محلول دارای جذب اندک خورده شده آنقدر آب به درون روده میکشد که مانع باز جذب آن شده و به صورت اسهال آبکی دفع میشود. البته با نخوردن غذا و گرسنگی این نوع اسهال قطع خواهد شد. مصرف برخی مکملهای غذایی و ملینها میتوانند فشار اسمزی روده را بر هم زنند. همچنین اختلال مادرزادی یا اکتسابی سوء جذب کربوهیدرات نیز باعث میشود.
اسهال استئاتورهای
اسهال چرب و بد بویی است که به سختی از سنگ سرویس بهداشتی پاک میشود. میزان چربی نرمال مدفوع حدود ۷ گرم روزانه است که در اسهال استئاتورهای از این حد تجاوز کرده و حتی چندین برابر میشود. این اسهال معمولاً با کاهش وزن و کمبود تغذیهای ناشی از سوءجذب ویتامین و اسیدآمینه همراه است. نارسایی و انسداد مجاری پانکرانس، انسداد صفراوی و بیماری سلیاک میتوانند به اسهال چرب منجر شوند.
اسهال التهابی
اسهال التهابی اغلب همراه با تب، درد، خونریزی یا سایر نشانههای التهابی بروز میکند. فرد مبتلا به اسهال خونی و التهابی حتماً باید از نظر سرطان رودهی بزرگ بررسی شود. این اسهال ممکن است از بیماریهای التهابی روده مانند بیماری کرون و کولیت زخمی، نقص ایمنی و سندرم بهجت ناشی شود.
تشخیص و درمان اسهال مزمن
پزشک در مواجهه با یک بیماری اسهال مزمن به دلیل هزینهبر و تهاجمی بودن روشهای تشخیصی باید با دقت تمام در شرححال و تظاهرات بالینی بیمار، قدم به قدم پیش رود. پزشک پس از شرححال و بررسی سوابق بیماری و دارویی فرد با تست آزمایشگاهی خون میزان الکترولیت و وضعیت سوءتغذیهای بیمار را بررسی میکند.
سوالاتی در مورد شدت اسهال، ریتم و چگونگی، عوامل کاهنده و افزاینده آن و علایم همراه آن در تشخیص نوع اسهال مزمن بسیار کمککننده است. ممکنن است آزمایشات تشخیصی تخصصی دیگر شامل کشت مدفوع، آندوسکوپی فوقانی، کولونوسکوپی، بیوپسی، رادیوگرافی روده کوچک و آزمایش عدم تحمل گلوکز مورد نیاز باشد.
پزشک پس از حدس چند عامل احتمالی یا تشخیص قطعی اسهال مزمن درمانهایی را با توجه به علت تجویز میکند. در صورتی که علت به وجود آورنده اسهالل مزمن قابل درمان باشد، اسهال کاملاً رفع خواهد شد. اما در اکثر موارد فقط میتوان اسهال را کنترل و سرکوب کرد. در اسهالهای چرب، مکمل ویتامینهای محلول در چربی برای جلوگیری از کمبود این گروه ویتامینها تجویز میشود. البته مایعدرمانی نباید فراموش شود زیرا تأمین و جبران آب در حال از دست رفتن بدن یکی از اصول درمانی اسهال است. درمانهای خانگی در اسهال مزمن به دلیل وجود یک علت زمینهای خیلی مؤثر نیست اما میتواند در کاهش علایم موقتی به فرد کمک کند.
سوالاتی در مورد شدت اسهال، ریتم و چگونگی، عوامل کاهنده و افزاینده آن و علایم همراه آن در تشخیص نوع اسهال مزمن بسیار کمککننده است. ممکنن است آزمایشات تشخیصی تخصصی دیگر شامل کشت مدفوع، آندوسکوپی فوقانی، کولونوسکوپی، بیوپسی، رادیوگرافی روده کوچک و آزمایش عدم تحمل گلوکز مورد نیاز باشد.
