بنای اصلی و نخستین بقعه در نیمه دوم قرن سوم هجری قمری، توسط محمد پسر زید داعی علوی‌ تعمیر اساسی شد.درگاه اصلی ورودی بنا که در سمت شمال قرار دارد، برای نخستین بار در زمان پادشاهان آل بویه و سپس در دوره قاجار به یاری مجد الملک قمی کامل شد.

 

با گذشت زمان‌، متعلقات دیگری هم بنای فوق افزوده شد تا به صورت مجموعه بزرگ کنونی درآمد. در حال حاضر، بنا مشتمل بر حرم‌های متعدد، رواق‌ها، مسجدها، ایوان‌ها و صحن‌ها است‌. در دوره صفویه‌، بناهای اطراف به آن افزوده شد و در دوره قاجار، به دلیل نزدیک بودن به پایتخت‌، توجه بیش‌تری به آن شد و بیش‌تر بناهای وابسته به حرم عبدالعظیم و امام‌زاده زید در این دوره تکمیل و تزیین شد.

 

از آثار تاریخی این مجموعه به سردر آجری دوران سلجوقی و صندوقی از چوب عود، فوفل و گردو و با کتیبه‌هایی به خط نسخ و ثلث برجسته می توان اشاره کرد که به سال ۷۲۵ ه.ق، تعلق دارد .

 

بنای اصلی حرم‌، اتاقی چهار ضلعی به ابعاد ۷/۵ متری است که در بالا با چهار گوشواره به هشت ضلعی و سپس به کمک طاق‌بندهایی کوچک به شانزده ضلعی تبدیل و زمینه برای برپایی گنبد فراهم می‌شود. پوشش زیرین گنبد با طاق ضربی مدور در زمان شاه تهماسب تغییر یافت و پوشش خارجی آن درسال ۱۲۷۰ ، به دستور ناصرالدین شاه با خشت‌های مسی و زرین تزیین‌شد.

 

حرم در هر ضلع به وسیله دری به رواق‌های مجاور گشوده می‌شود. اطراف ضریح حرم از سنگ مرمر سیاه و سفید به ارتفاع ۱/۶۵ متر پوشیده شده و نیز درسال ۱۲۷۳، به فرمان ناصرالدین شاه بالای آن تا سقف به طرز چشم نوازی آینه کاری شده است‌.

 

در قسمت شرقی حرم‌، مسجد زنانه و در قسمت غربی مسجد مردانه و مقبره ناصرالدین شاه قرار داشت‌. در آن دوران‌، درِ کوچکی در سمت جنوبی مقبره ناصرالدین شاه وجود داشت که به حرم امام‌زاده حمزه باز می‌شد. در حال حاضر، اثری از قبر ناصرالدین شاه نیست‌.

 

در سال۱۲۷۰ ، بالای حرم و در کنار گنبد، دو گل دسته به ارتفاع ۲۴ متر از سطح بام و به قطر دو متر ساخته شد. بر فراز ضریح نیز حدود ۶۴ گلدان زرین قرار دارد.

 

 

 

 

مهم‌ترین صحن و ایوان حرم متعلق به ایوان وسیع آستانه است که در شمال حرم واقع شده است‌. این ایوان به دستور ناصرالدین شاه ساخته شد. ایوان جنوبی حرم نیز درسال ۹۴۴ ، به فرمان شاه تهماسب صفوی ساخته و در دوره قاجار آینه کاری و تزیین شد.

 

صحن‌های دیگر حرم شامل صحن توتی یا مدرسه امین السلطان در شمال غربی‌، حرم و صحن ناصرالدین شاه یا صحن ولی‌عهدی که اکنون ، به صحن کاشانی معروف است در غرب‌ حرم و صحن باغ علی جان در شرق و حرم و صحن جنوبی است که به صحن امام زاده حمزه معروف است‌.

 

در غرب حرم مسجد و رواق بالاسر قرار دارد که از ساخته‌های دوران صفوی است‌. این مسجد دارای محراب بسیار زیبایی است که با کاشی‌های معرق رنگارنگ تزیین شده است‌.

 

گورستان حضرت عبدالعظیم حسنی با مقابر، صحن‌ها و مجموعه‌های خصوصی اطراف حرم‌، اعتبار ویژه‌ای دارد. احترام و تقدس ویژه‌ای که مردم برای حضرت قایل بوده‌اند موجب خاک سپاری بسیاری از شخصیت‌های سیاسی‌، اجتماعی و فرهنگی در این گورستان شده است‌. ناصرالدین شاه‌، قاآنی شیرزای‌، خاندان قائم مقام فراهانی‌، بدیع‌الزمان فروزانفر، آیت‌الله کاشانی‌، علامه محمد قزوینی‌، حسین علی میرزا، نصرت السلطنه‌، ستارخان‌، گروهی از دراویش نعمت‌اللهی و فرزندان آیت‌الله بهبهانی در این گورستان آرمیده‌اند.

 

درسال ۱۳۶۹، طرح توسعه حرم عبدالعظیم‌، در قالب بیش از ۱۶ پروژه بزرگ مذهبی‌، فرهنگی و رفاهی انجام و ازسال ۱۳۷۱ ، عملیات اجرایی طرح به شعاع ۲۰۰ مترمربع از حرم مطهر در زمینی به وسعت ۲۰۰۰۰ مترمربع آغاز گردید. به همین منظور، تمام قبرهای قدیمی اطراف حرم که به مرور زمان خراب شده بود و شکل ناخوشایندی به مجموعه بخشیده بود تخریب و تعداد زیادی از منازل و مغازه‌های اطراف خریداری گردید. زیربنای تقریبی مجموعه ۱۰۰ هزار مترمربع بوده و بودجه مورد نیاز آن نیز بالغ بر ۱۲۰ میلیارد ریال برآورد گردیده است‌، که از محل درآمدهای آستان‌، همیاری مردم و مساعدت‌های دولت تأمین می‌شود. احداث این پروژه‌ها زیر نظر تیمی از کارشناسان متعهد معاونت عمران آستان مقدس و با بهره‌گیری از معماران چیره دست‌، هم‌زمان انجام گرفته است که در نوع خود از نظر سرعت و کیفیت عملیات ساختمانی کم نظیر است‌.

 

این حرم پس از اجرای طرح توسعه‌، دارای زیربنای ۳۷۰۰ مترمربع‌، رواق‌های جدید با ۸۰۰۰ متر مربع‌، مصلای بزرگ ری ۵۰۰۰ مترمربع‌، مرکز فرهنگی جوانان ۵۰۰۰ مترمربع‌، دارالتولیه ۲۷۰۰ مترمربع‌، صحن مصلی (صحن سابق باغچه علی‌جان‌) ۱۶۵۰ مترمربع؛ صحن امام‌زاده حمزه ۲۰۰۰۰ متر مربع‌؛ دانشکده علوم حدیث ۵۸۰۰ مترمربع‌؛ سالن اجتماعات ۳۰۰۰ مترمربع‌؛ موزه جدید ۱۸۰۰ مترمربع‌؛ تختگاه‌های شمالی و جنوبی ۷۰۰ مترمربع‌؛ صحن امام‌زاده طاهر ۶۵۰۰ مترمربع‌؛ بیمارستان ۵۰۰۰ مترمربع‌؛ مهمان‌سرا ۵۰۰۰ مترمربع‌؛ حوزه علمیه برهان ۵۰۰۰ مترمربع‌؛ کتابخانه‌ ری با ۱۸۰۰ مترمربع و بستان‌های جنوبی و شمالی است‌.

 

حضرت عبدالعظیم‌، ملقب به سید الکریم‌، با کنیه ابوالقاسم‌، فرزند علی ابن حسن‌ ، فرزند حسن ابن زید، فرزند زید ابن حسن‌، فرزند علی ابن ابی‌طالب‌، علیهم السلام‌ است‌.

 

بنا به نوشته شیخ جواد بن مهدی لاریجانی در کتاب الخصائص العظیمه ، ولادت آن حضرت به تاریخ ۱۷۳ ه.ق، در مدینه بوده است‌.

 

ایام زندگانی آن حضرت مقارن با امامت امام موسی کاظم و امام رضا و امام محمد تقی و امام علی النقی‌(ع‌)، بوده است‌. آن حضرت از معارف مذهبی آگاه بوده و در احکام قرآن شناخت و معرفت وافری داشته است‌. حضرت عبدالعظیم اخبار و احادیث فراوانی از امام جواد و امام هادی (ع‌) روایت کرده است‌. شیخ صدوق در کتاب امالی در ضمن حدیثی گفته است که هنگامی که حضرت عبدالعظیم خدمت امام هادی (ع‌) مشرف شد و عقاید خود را اظهار کرد امام هادی فرمود تو از دوستان ما هستی‌.

 

 

 

امامزاده آقا علی عباس و شاهزاده محمد (علیهما السلام) فرزندان امام موسی کاظم (ع)

 

﴿ آقا علی عبّاس و شاهزاده محمّد در یک نگاه ﴾


نام: علی عبّاس - محمّد
کنیه: ابا ایّوب - ابا اسحاق
پدر: امام موسی بن جعفر ( علیه السلام)
مادر: امّ ولد
محل تولد: مدینه
زمان هجرت به ایران: سال دویست و دو یا سه هجری
مسیر هجرت: مدینه - کویت - بصره - اهواز - شیراز - کاشان - بادافشان
زمان شهادت: چهاردهم جمادی الاول سال دویست وسه هجری




موقعيت مكاني: در 38 كيلومتري شمال غربی مركز شهرستان نطنز واقع در منطقه بادرود

وضعیت کنونی آستان:

جمع کل زیربنای مجموعه طرح در حدود 36000 متر مربع می باشد. از این میزان حدود 13000 متر مربع زیربنای آن تنها با تغییرات کمی مطابق با طرح احداث گردیده است. زيربناي ساختمان حرم مطهر و صحن هاي آن 5000 مترمربع مي باشد.اين بنادردوطبقه با10رواق و4سردرب ورودي ساخته شده است .

امكانات موجود:

زائر سرا - انبار ظروف - حمّام - نانوایی - سرویس های بهداشتی - انتظامات - دار الشفاء - کتابخانه - مخابرات - شهر بازی - بازار - فضای سبز - مجموعه فرهنگی - سوئیت - سفره خانه حضرتی - پارکینگ - کشتارگاه - مزرعه کشاورزی - مرغداری - چاه آب - برج کفتر خانه و کمپ گردشگری (در دست ساخت)

 

 

 

در رابطه با نحوه ورود این دو بزرگوار از سلاله پیامبر اکرم (ص) به منطقه و نیز شهادت آنان چنین روایت شده است :"پس از قبول ولیعهدی اجباری از طرف امام رضا(ع) هشتمین اختر تابناک آسمان ولایت و امامت در نزد مامون خلیفه عباسی ، عده ای متشکل از اصحاب و یاران حضرت از جمله حضرت آقا علی عباس و شاهزاده محمد (علیهما السلام) از مدینه به قصد زیارت امام همام عازم طوس شدند که پس از ورود به ایران خبر شهادت مظلومانه امام هشتم توسط مامون و دستور این ملعون و جنایتکار مبنی بر به شهادت رساندن سادات هاشمی ، هر کدام از اصحاب و یاران حضرت به سویی رفته تا از گزند دشمنان از خدا بی خبر و نابکار در امان باشند .این دو بزرگوار که از داغ مرگ برادر خویش سوگوار بودند، پس از طی نمودن چندین شهر و روستا وارد کاشان شده و سپس به شهر بادرود (باد قدیم) آمدند.حاکم و مردم بادرود که از عاشقان به اهل بیت عصمت و طهارت (ع) بوده و به سلاله آنان عشق می ورزیدند ، قریب به چهل شبانه روز از آن بزرگواران به نحو شایسته پذیرایی و مراقبت کردند.این دو بزرگوار پس از چهل شبانه روز با نیابت انتقام خون به نا حق ریخته امام رضا (ع) به اتفاق اصحاب و یاران ، راه کویر را در پیش گرفتند و به قصد عزیمت به شهر مشهد مقدس حرکت نمودند . هنوز مسافتی از کویر طی نشده بود که در جنگی نا برابر به دست سپاهیان مامون ملعون ، مظلومانه به شهادت رسیدند و پیکر مطهرشان توسط زنان خالد آبادی تشییع و به همت مردان منطقه در همان مکان جنگ تدفین گردید.

 

 

امامزاده شمس الدین محمد، فرزند امام موسی بن جعفر علیه السلام است که تربت پاک وی در شهر علویجه اصفهان قرار گرفته است.

بسیارى از امامزادگان دانشورانى بزرگ و مجاهدانى سترگ و زاهد بودند، كه رسالت تبلیغ دین و تعلیم حقایق مكتب احیاگر دین اسلام را بر دوش داشتند. برخى از آنان پرستوهاى مهاجرى بودند كه براى رساندن پیغام ایمان در روستاهاى دور افتاده و بر فراز كوه ها و در دل كویرها، زندگى را پنهانی و مظلومانه سپرى كردند.

 

امامزاده شمس الدین محمد، فرزند امام موسی بن جعفر علیه السلام است که تربت پاک وی در شهر علویجه اصفهان محل زیارت خاص و عام است.

 

زمان ورود امامزاده شمس الدین به علویجه اصفهان دقیقا مشخص نیست، اما انگیزه او از آمدن به این منطفهاین چنین است:

« علویجه» – همان گونه که از وجه تسمیه آن برمی آید،مقر علویون و شیعیان و عاشقان مولای متقیان، علی بن ابی طالب (ع)، به خصوص سادات علوی شمرده می شد. بیهقی درکتاب « لباب الانساب» می نویسد:« امامزاده شمس الدین محمد برای خون برادرش ( امام رضا علیه السلام) از مامون، همراه سه هزار نفر از امام زادگان وفرزندانشان به سرپرستی« احمدبن موسی»( شاه چراغ) و محمدبن موسی درسال 202 ه .ق. از مدینه و از راه شیراز به کشور ایران آمد و در استان فارس تحت پیگرد بنی العباس قرار گرفت.

 

 

حاکم شیراز اجازه ادامه مسیر را به « احمدبن موسی» وهمراهانش نداد. عاقبت بین امام زادگان و حاکم شیراز جنگ در گرفت که تعدادی شهید و بعضی در نواحی کوهستانی فارس متفرق شدند. شمس الدین محمد به طرف اصفهان حرکت می کند و به منطقه « عربستان» اصفهان می رسد. وی هنگامی که مطمئن می شود که در این منطقه عشایر عرب ساکن هستند و سادات و شیعیان در« علوی جاه» مستقرند، تصمیم برماندن می گیرد و با معرفی خود به یکی ازشیعیان به نام حاج طاهر میهمان او می شود.

 

شمس الدین محمد چند وقتی در آن جا زندگی می کند تا اینکه در یکی از روزهای تابستان کنار نهری میرود و سرگرم آب تنی می شود که به وسیله دشمنان اهل بیت علیهم السلام شناسایی و به شهادت میرسد وبه وسیله علویون ومیزبانش، حاج طاهر درمحل فعلی – بر فراز کوه کوچکی که مشرف به علویجه است. – دفن می شود. به مرور زمان، شیفتگان و شیعیان علوی – با توجه به کراماتی که با توسل به روح پرفتوح اومی بینند. برفراز مرقد مطهرش گنبد و ضریح مجللی بنا می کنند.

 

 

ضریح امامزاده شمس الدین محمد

گنبد قدیمی امامزاده شمس الدین محمد که ساختمانی 4×3 و گنبدی با ارتفاع 17 متر با مصالح خشت و گل ساخته شده بود در سال 1383 خراب شد و بقعه جدید با همت ساکنان و خیرین محلی با مساحت 2500 متر مربع و با ارتفاع 10 متر به شکل دو طبقه احداث شد. گنبد جدید امام زاده شمس الدین محمد از زمین تا سقف گچ بری 18 متر ارتفاع داشته و گچبری های چشم نواز و آیینه کاری های زیبا حرم چشم هر زواری را خیره می کند. بارگاه جدید امامزاده شمس الدین محمد که به شکل 8 ضلعی و با طرحی جدید و زیبا جایگزین ضریح چوبین قدیمی شده در سال 1387 توسط استاد کاران اصفهانی ساخته شد.

 

ضریح امامزاده شمس الدین محمد 

 

استان اصفهان ـ شهرستان نجف آباد ـ بخش مهردشت ـ شهر علویجه

 

مسجد جامع بروجرد در استان لرستان یکی از شاهکارهای معماری تاریخ ایران است که بر روی ویرانه های یک آتشکده بزرگ ساسانی واقع شده است. قدمت مسجد جامع بروجرد به قرن دوم و سوم هجری بر میگردد.

لرستان دارای آثار تاریخی بسیاری است که از جمله این آثار می‌توان به مسجد جامع شهرستان بروجرد اشاره کرد که با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود به اثری ماندگار در ذهن بازدیدکنندگان تبدیل ‌شده است. بروجرد یکی از جذاب ترین شهرهای کشور است که در سمت غرب و در استان لرستان واقع شده است که با توجه به فرهنگ غنی و مردمان مهمان نوازی که دارد به عنوان یکی از مقاصد گردشگری محبوب در بین مسافران داخلی و خارجی تبدیل شده است.

 

مسجد جامع بروجرد معروف به مسجد جمعه با گویش بروجردی مچد جمه، یکی از مساجد تاریخی و از بناهای معماری سرشناس در شهر بروجرد است. براساس بررسی‌های اولیه باستان شناسان، بنای اولیه مسجد جامع بروجرد مربوط به قرون دوم تا سوم هجری، از آتشگاهی نیمه ویران شده به مسجد تبدیل شده است.

 

این مسجد به خاطر قدمت آن و معماری زیبای آن سالانه میزبان مهمانان زیادی از سراسر کشور است. با بیتوته همراه باشید تا شما را بیشتر با این بنای تاریخی منحصر بفرد آشنا کنیم. 

 

 

 

پس از این که اسلام وارد ایران شد و به طور رسمی دین کشور شد بسیاری از مکان های مذهبی زرتشتی و آتشکده هایی که در ایران وجود داشت رفته رفته تبدیل به مسجد شد و مسجد جامع بروجرد هم یکی از آن ها بوده است. مسجد جامع بروجرد روی یک آتشکده بزرگ از دوران ساسانیان در محله‌ای قدیمی از بروجرد به نام دودانگه واقع‌شده که دارای معماری منحصربه‌فردی است. معماری این مسجد ترکیبی از سبک معماری باستانی و اسلامی می باشد.

 

مسجد جامع بروجرد بین سال‌های 150 تا 226 هجری قمری در قرن دوم و سوم ساخته ‌شده و کتیبه‌های بسیاری از دوره‌های مختلف، سلجوقی، صفویه و قاجاریه در این مسجد وجود دارد.

 

مسجد جامع بروجرد مجموعه ای است که شامل مسجد، آب انبار، ساختمان غریب خانه، میدان و دیگر متعلقاتی که مربوط به مسجد است که متاسفانه در حال حاضر چیزی از آن ها باقی نمانده است. بنای‎ مسجد جامع‎ ازنظر شکل‎ از نوع مساجد تک ایوانی اسـت‎ کـه‎ دارای‎ دو در ورودی‎‎ در قسمت‎‎های شرقی‎‎ و غربی است که به صورت غیر مستقیم به صحن اصلی باز می شوند. 

 

 

بنای مسجد جامع بروجرد شامل یک حیاط مرکزی، ایوان، فضای گنبدخانه و شبستان‌های اطراف آن و یک شبستان وسیع زمستانی در طرف شمال حیاط مرکزی است. بنابر شواهد موجود، صفویان، زندیان و قاجاریان تعمیرات بنیادی در مسجد انجام داده و بخش‌هایی به آن افزوده‌اند.

 

بخش قدیمی تر مسجد جامع بروجرد، گنبدخانه آن است که در ضلع جنوبی قرار گرفته است و به اعتقاد مردم محلی و نیز بر اساس شواهد معماری، پیش از تبدیل این بنا به مسجد، آتشکده‌ای بزرگ بوده است. معماری این بخش، مشابه چارطاق های دوران ساسانی است. 

 

 

در جنوب صحن مسجد جامع بروجرد، گنبد و ایوان اصلی مسجد که قدیمی ترین بخش آن است قرار دارد و در ضلع شمالی نیز شبستان مسجد با ارتفاعی کمتر از سایر بخش‌ها قرار گرفته که در تابستانها فضای خنکی را ایجاد می‌کند. ایوان جنوبی دارای دو گلدسته است که بعدها به مجموعه افزوده شده است.

 

از دیگر دیدنی‌های مسجد جامع بروجرد، منبر چوبی مسجد است که نه عدد پله دارد و اینک در ایوان میانی مسجد قرار گرفته است. البته منظور از منبر پله‌های آن نیست بلکه حکاکی روی این منبر از آن اثری دیدنی و ماندگار به وجود آورده است.

 

حکاکی روی این منبر، تاریخ هزار و شصت و هشت هجری قمری را نشان می‌دهد. سازنده آن، یارمحمد نجار بوده است. در بین اهالی بروجرد شایع است که حسن مجتبی دومین امام شیعیان سفری به بروجرد داشته و بر بالای این منبر سخنرانی کرده است که با توجه به تاریخ ساخت منبر و نبودن اطلاعات کافی، امری نادرست می‌نماید.

 

 

قسمت اصلی مسجد جامع بروجرد فضایی گنبددار است که ایوانی هم در برابر آن قرار گرفته است. مطابق با آنچه که در قرون ۴ و ۵  قابل بررسی است و همچنین الحاقات و تعمیرات آن می توان متوجه شد که محوطه سازی مسجد در قرون بعدی صورت گرفته است.

 

در زمان سلجوقیان بنا آباد بوده و اعتبار زیادی داشته است. در همین دوره تزییناتی به بنا افزوده شد. تزیینات مسجد، تزییناتی بر پایه آجر است و در حد مختصری هم تزیینات کاشی‌کاری و تزیینات گچ‌کاری در آن به چشم می‌خورد. کتیبه‌ای آجری نیز از این دوره باقی مانده است. این کتیبه آجری، به خط کوفی در دیوار جنوبی گنبدخانه و بالای محراب گواه این مطلب است. متن کتیبه چنین است:

«بسم الله اللهم اغفر امر هذه القبه الصدر لا جل مجدالدین جمال الاسلام عزالملک ابوالعز محمد بن طاهر بن سعید اطا اله بقائه».

 

 

کشف چهار سکه نقره با تاریخ‌های 851 و 853 در شبستان غربی این احتمال را که شبستان‌های مذکور در نیمه دوم قرن نهم هجری قمری ساخته‌شده باشد تقویت می‌کند، بعدها فضای خالی زیر گنبد خانه را پر و طاق‌های خشتی این فضا را خراب کرده‌اند که با توجه به کشف سکه‌ای با تاریخ 1124 در این محل، می‌توان این اقدامات را به اوایل قرن دوازدهم هجری قمری نسبت داد.

 

در سال 1209، تقی‌خان رازانی، حاکم بروجرد در دوره فتحعلی شاه قاجار، ایوان و مناره‌های طرفین آن را احداث و به گنبد خانه ملحق کرد.

 

 

در دوره ایلخانان و در پی حمله مغول به ایران آسیب‌های بسیاری به مسجد جامع بروجرد وارد شده است. در دوره تیموری مسجد دوباره احیا شده و بخش‌هایی به آن اضافه شد. این بخش‌ها شامل تعمیر گنبد ریخته شده دوره قبل و احداث ایوان و شبستان‌های شرقی، غربی و شمالی است. مسجد جامع بروجرد دارای کتیبه‌های کوچک دیگری نیز هست که به زمان شاه عباس اول صفوی می‌رسند.

 

در ضلع شرقی مسجد جامع بروجرد آرامگاهی وجود دارد و همچنین یک وضوخانه در مجاورت مسجد نیز قرار گرفته است، این وضوخانه دارای یک ورودی بزرگ است که غریب خانه نام دارد. طبق کتیبه‌ها مسجد سه بار در دوره صفویه و یکبار نیز در سال ۱۲۰۹ قمری در دوره قاجار مرمت شده است که در این دوره علاوه بر تعمیرات و الحاقات دو مناره در طرفین ایوان نیز ساخته شده است.

 

این مسجد که ازجمله آثار تاریخی منحصربه‌فرد است در سال 1314 با شماره 228 در فهرست آثار ملی ثبت ‌شده است.

مسجد جامع بروجرد شناسنامه‌ای برای قدمت بروجرد محسوب می‌شود که هر ساله گردشگران بسیاری را به سمت خود جذب می‌کند.