پرسش
منظور از اجحاف در معامله و پرهیز از آن چیست؟ مثلاً اگر کالایی را یک میلیون بخریم و پنج میلیون بفروشیم، آیا اجحاف کرده‌ایم؟

پاسخ اجمالی
اجحاف در معامله و قیمت فروش، به این معنا است که کالا آن‌قدر گران‌تر از قیمت بازار فروخته شود که در نظر عرف، ظلم به خریدار محسوب شود و این کار جایز نیست. در همین راستا، اجحاف نوعی ظلم و گناه است، اما گران‌فروشی اگر به حد اجحاف نرسد گناه نیست، با این وجود شایسته است فروشنده، انصاف را رعایت نموده و فقط به اندازه نیاز زندگیش از مشتری سود دریافت نماید.

ضمائم:
پاسخ دفاتر مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:[1]
حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):
اجحاف یک نوع ظلم محسوب می‌شود. سود گرفتن حدّ معیّنى ندارد، بنابر این تا وقتى که به حدّ اجحاف نرسیده و بر خلاف مقرّرات دولت هم نباشد، اشکال ندارد، ولى افضل بلکه مستحب آن است که فروشنده به آن مقدار سودى که هزینه‌هایش را‌ ‌تأمین مى‌کند، اکتفا نماید.

حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
مقدار سود شرعاً نسبت مشخصی ندارد اما بهتر است مراعات انصاف بشود و از مؤمن بیش از مقدار نیاز، سود گرفته نشود.

حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی (مد ظله العالی):
فروش به قیمت روز گرانفروشی نیست و اشکالی ندارد. هر چند که مکروه است انسان بیش از مقداری که به آن نیاز دارد از برادر مؤمن خود سود بگیرد.

حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
معامله باید با انصاف باشد و تشخیص آن با عرف است.

 حضرت آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته):
1. اجحاف در معامله آن است که جنس را به قدری گران یا ارزان بفروشد که عرف - علی رغم ملاحظه تمام عوامل اقتصادی، سیاسی و اجتماعیِ دخیل در شکل گیری قیمت کالا - فروختن آن کالا را به آن قیمت، ظالمانه و نوعی فشار شدید و غیر قابل تحمل بر خریدار یا فروشنده بداند.

2. اجحاف در معامله، جایز نیست.
3. ممکن است در برخی موارد با دخالت عواملی،[2] قیمت بازار به گونه‌ای شکل بگیرد که طبق آنچه گفته شد، در حد اجحاف باشد. در این فرض فروختن یک کالا به قیمت بازار برای کسی که در شکل‌گیری این قیمت دخیل بوده است، اجحاف محسوب می‌شود و جایز نیست، اما برای کسی که دخالتی نداشته، جایز است.

 

---------------------------------------
پی نوشت
[1]. استفتا از دفاتر آیات عظام: خامنه‌ای، سیستانی، شبیری زنجانی، نوری همدانی (مد ظلهم العالی) توسط سایت اسلام کوئست.
[2]. عواملی مانند: سفته بازی، احتکار و ... .

 

احکام شرعی در خصوص خواستگاری، عقد و ازدواج در ماه محرم و صفر را در این گزارش بخوانید.

بسیاری از مسلمانان و به ویژه شیعیان مراسم‌های مربوط به خواستگاری، عقد، ازدواج را به ایامی غیر از محرم موکول می‌کنند. سوالی که در این جا شکل می‌گیرد این است که خواستگاری، عقد و ازدواج در ماه محرم و صفر چه حکمی دارد؟

پاسخ این است که رفتن به خواستگاری و اقدامات اولیه ازدواج در ایام ماه محرم و ماه صفر اشکال شرعی ندارد، احترام این دو ماه را رعایت کنید. جزئیات احکام شرعی مراجع تقلید در این رابطه را می‌توانید در قالب پرسش و پاسخ در پایین مشاهده کنید.

سؤال: گاهی برخی مؤمنان در دوماه محرم و صفر و شاید در سایر مناسبت‌های عزاداری دینی کار‌هایی انجام می‌دهند که تناسبی با این ایام ندارد؛ مانند ازدواج و انتقال به خانه جدید و خریدن لوازم و لباس نو و زینت کردن (آرایش) بدن و لباس و آغاز کردن کار‌ها و پروژه‌های جدید و غیره. حکم شرع در این زمینه چیست؟

پاسخ: انجام کار‌های مذکور در این مناسبت‌ها حرام نیست مگر در صورتی که نشانه هتک حرمت این مناسبت‌ها باشد مانند برگزاری مراسم شادی یا زینت کردن (آرایش) در روز دهم محرم. البته باید مراقب باشند در روز‌های مصیبت و اندوه اهل بیت (ع) کار‌هایی را که انسان‌ها معمولا هنگام حزن و اندوه و مصیبت انجام نمی‌دهند، ترک کنند، مگر در صورتی که ضرورت عرفی ایجاب کند و در غیر این صورت باید زمانی را برای این کار‌ها در نظر بگیرد که با روز‌های عزاداری و اندوه تلاقی نداشته باشد.

پرسش: آیا خواستگاری رفتن و دیگر مقدمات ازدواج مثل بله برون و عقد و … در ماه محرم و صفر اشکال دارد و بی احترامی محسوب میشود؟

پاسخ: رفتن به خواستگاری و اقدامات اولیه ازدواج در ایام ماه محرم و ماه صفر اشکال شرعی ندارد؛ لیکن احترام این دو ماه را رعایت کنید. مراسم اولیه را به طور ساده بر گزار کنید. پس از پایان ماه صفر مراسم مورد نظر را انجام دهید. مثلا مراسم نامزدی یا عقد و یا عروسی را برگزار نمی‌کنند و سعی می‌کنند یا قبل از این دو ماه برگزار بکنند و یا اینکه بعد از اتمام این دو ماه، مراسم جشن بر پا می‌کنند. حال برای بسیاری از کسانی که مراسم شادی را پیش رو دارند این سوال مطرح است که بعضی از مردم فکر می‌کنند ازدواج یا مراسم عقد در این دو ماه اشکال شرعی دارد و مراسم عقد و عروسی در ماه محرم و صفر حرام است. آیا چنین عقیده‌ای درست است؟ اکثر مراجع بر این نظر متفق القولند که: برگزاری این نوع مراسم، اگر توام با معصیت و یا هتک حرمت حضرت سیدالشهدا (ع) نباشد، اشکال ندارد، ولی در آن هیچ نوع برکتی نیست و سزاوار است که مسلمانان غیرتمند سعی کنند اینگونه مراسم را در ماه‌های دیگر و ایام متناسب با خود، برگزار کنند.

آیا مراسم عقد و عروسى در ماه محرم و صفر جایز است؟
همه مراجع: برگزارى این نوع مراسم، اگر توأم با معصیت و یا هتک حرمت حضرت سیدالشهدا (ع)  نباشد، اشکال ندارد. اما براى مؤمنان سزاوار است که حرمت این ایام را پاس بدارند و از انجام دادن کارهاى شادى آفرین، اجتناب کنند.. تبریزى، صراط النجاة، ج. ۵، س. ۵۲۱؛ دفتر: همه مراجع. (احکام ازدواج، پرسمان).

آیا می شود در ماه محرم ازدواج کرد؟
مطابق نظر آیت الله خامنه‌ای
پرسش: حکم برگزاری مراسم عقد و عروسی در ایام محرم و صفر و دیگر ایام عزاداری ائمه‌ی معصومین علیهم السّلام چه حکمی دارد؟

پاسخ: مجرد انجام عقد در ایام عزاداری فی‌نفسه منعی ندارد، ولی برگزاری مجالس جشن و انجام کار‌هایی که موجب هتک و بی‌حرمتی گردد، در خصوص ایام عزا جایز نبوده و حرام است.

 

 
آیا می شود در ماه محرم ازدواج کرد؟
طبق نظر آیت الله مکارم شیرازی
سؤال. در ماه محرّم و صفر چند روز شادى کردن حرام و عزادارى واجب است؟
جواب: بهتر است دهه عاشورا و دهه اربعین به عزادارى بپردازند و در بقیّه آزادند؛ هر چند متعارف میان مردم این است که مراسم جشن عقد و عروسى را در تمام محرّم و صفر به عنوان احترام ترک کنند.

سؤال: از نظر شرعى و قانونى حکم ازدواج دایم و موقّت در ماه هاى محرّم و صفر چیست؟
جواب: اشکالى ندارد.

سؤال: آیا طلب فرزند در ماه هاى حرام، چون محرّم از نظر شرع ایراد دارد؟ آیا در فرزند تأثیر منفى مى گذارد؟
جواب: اشکالى ندارد.

سؤال: آیا لذّت جنسى بردن از همسر در شب هاى ماه محرّم یا دیگر ایّام عزادارى مکروه است؟
جواب: حرام نیست؛ ولى رعایت ادب در حدّ عرف خوب است. ملاحظه اینکه در عزاى نزدیکان مثل پدر و مادر و مانند آن چه رفتارى دارند.

آیا می شود در ماه محرم ازدواج کرد؟
مطابق نظر آیت الله سیستانی
سوال: آیا ازدواج در ماه محرم یا در ماه صفر جایز است؟

پاسخ: اگر در این کار هتک [حرمت]باشد؛ حرام است.

آیا می شود در ماه محرم ازدواج کرد؟
آیت الله شبیری زنجانی
پرسش:  انجام مراسم جشن عروسی یا تولد در ماه محرم وصفر چه حکمی دارد؟
پاسخ: اگرعرفاً مصداق هتک اهل بیت (علیهم السلام) باشد، جایز نیست. در غیر این صورت نیزشایسته است از انجام این گونه مراسم در ایام عزا و حزن اهل بیت علیهم السلام اجتناب شود.

پرسش: آیانگاه کردن به فیلم عروسی درایّام ماه محرم وصفرچه حکمی دارد؟
پاسخ: اگر مشتمل بر حرام – مثل موسیقی حرام یا نگاه به نامحرم- نباشد، مانعی ندارد و بین محرّم و ماه‌های دیگر در این جهت، فرقی نیست. البته نحوه دیدن آن نباید موجب بی احترامی به ایام عزای اهل بیت (ع) شود.

 

 

کدام صلوات است که پاداش آن برابر با پاداش صد‌هزار حسنه است؟
شیخ صدوق روایت مسندی را نقل کرده که در آن به صلواتی اشاره شده و پاداش آن، برابر با صد هزار حسنه اعلام شده است:

امام باقر(ع) فرمود: هر کسی بعد از نماز عصر روز جمعه این صلوات را بفرستد: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ الْأَوْصِیَاءِ الْمَرْضِیِّینَ بِأَفْضَلِ صَلَوَاتِکَ وَ بَارِکْ عَلَیْهِمْ بِأَفْضَلِ بَرَکَاتِکَ وَ السَّلَامُ عَلَیْهِمْ وَ عَلَى أَرْوَاحِهِمْ وَ أَجْسَادِهِمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ»،[1]

خدايا! درود فرست بر محمّد و خاندان محمّد، آن جانشينان پسنديده او، برترين درودهايت را، و از بهترين بركاتت به آنان ارزانى كن، و سلام بر ايشان و بر جان ها و بدن هاشان و رحمت و بركات خدا بر آنان باد.

 

خدای عزّ و جلّ براى او صدهزار حسنه می‌نویسد و صدهزار گناه از او محو می‌کند و صدهزار حاجت او را برآورده می‌کند و صدهزار درجه او را بالا می‌برد».[2]

 

 --------------------
 پی نوشت:
[1]. «خدایا! بر محمد و بر آل محمد، اوصیاء پسندیده او، بهترین صلوات (رحمت) خود را بفرست و بهترین برکت خود را به آنها عطا کن و بر آنان‏ و بر ارواح و اجسادشان سلام و رحمت و برکات خود را بفرست».
[2]. صدوق، محمد بن علی، الامالی، ص 399 – 400، بیروت، اعلمی، چاپ پنجم، 1400ق.

 

 

پدر و مادرم فدايت اى رسول خدا، ما در باديه هستيم، و از مدينه بسيار دوريم، و نميتوانيم هر جمعه به نماز جمعه حاضر شويم، مرا به عملى دلالت كن، كه چون بجا آورم، فضيلت نماز جمعه را دريابم، و پس از بازگشت به اهل و قبيله خود به ايشان بياموزم حضرت فرمود: چون روز برآيد، دو ركعت نماز بخوان، در ركعت اول پس از سوره» حمد «هفت مرتبه سوره «فلق» ، و در ركعت دوم بعد از سوره حمد هفت مرتبه سوره ناس، پس از سلام هفت مرتبه اية الكرسىّ بخوان، سپس برخيز، و هشت ركعت ديگر به دو سلام بخوان، به اين طريق كه پس از هر دو ركعت بنشين و تشهد بگو، ولى سلام تشهد را نخوان، كه ميشود چهار ركعت، آن گاه چهار ركعت ديگر به همين صورت بجا آر، در اين هشت ركعت در هر ركعتى سوره حمد يك مرتبه و سوره اذا جاء نصر اللّه يك مرتبه و سوره

قل هو اللّه احد
بيست وپنج مرتبه بخوان و چون از تشهّد و سلام ركعت هشتم فارغ شدى اين دعا را هفت بار بخوان:

يا حَىُّ يا قَيّوُمُ يا ذَاالْجَلالِ وَالاِْكْرامِ يا اِلهَ الاَْوَّلينَ وَ الاْ خِرينَ يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ يا رَحْمنَ الدُّنْيا وَ الاْ خِرَةِ وَ رَحيمَهُما يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ يا اَللَّهُ يا اَللَّهُ يا اَللَّهُ يا اَللَّهُ يا اَللَّهُ يا اَللَّهُ يا اَللَّهُ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَاغْفِرْلى

اى زنده، اى پاينده، اى صاحب شكوه و بزرگى، اى معبود پيشينيان و پسينيان، اى مهربان ترين مهربانان، اي بخشنده دنيا و آخرت و مهربان هر دو جهان، اى پروردگار، اى پروردگار، اى پروردگار، اى پروردگار اى پروردگار اى پروردگار، اى خدا، اى خدا، اى خدا، اى خدا، اى خدا، اى خدا، اى خدا، بر محمّد و خاندانش درود فرست، و مرا بيارمز.

سپس حاجت خود را ذكر كن، و منزّه است خدا پروردگار عرش بزرگ.

سپس حاجت خود را ذكر كن و هفتاد مرتبه بگو:

لاحَوْلَ وَلاقُوَّةَ اِلاّ بِاللّهِ الْعَلِىِّ الْعَظيمِ وَسُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْكَريمِ
و جنبش و نيرويى نيست جز به خداى والاى بزرگ، و منزّه است خدا پروردگار عرش بزرگ.

آنگاه حضرت فرمود: به حق آن خدايى كه مرا به راستى فرستاده سوگند، هر مرد و زن مؤمنى كه اين نماز را در روز جمعه بخواند من بهشت را براى او ضمانت ميكنم، و از جايش برنخيزد، تا گناهانش و گناهان پدر و مادرش آمرزيده شود، و حق تعالى به او ثواب هركه را در اين روز در شهرهاى مسلمانان نماز خوانده باشد عطا ميفرمايد، و براى او پاداش كسى را كه در اين روز در مشرق و مغرب عالم روزه گرفته باشد و نماز خوانده باشد مينويسد.

و به او ببخشد آنچه را كه هيچ چشمى نديده، و هيچ گوشى نشينيده.

مؤلّف گويد: شيخ طوسى هم در كتاب «مصباح» اين نماز را نقل كرده، ولى در روايت ايشان دعاى پس از نماز نيامده است، بلكه به جاى آن فرموده است: چون از نماز فارغ شديد، هفتاد مرتبه بگو:

سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْكَريمِ وَلا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ اِلاّ بِاللَّهِ الْعَلِىِّ الْعَظيمِ
منزه است خداوند، پروردگار عرش كريم، و جنبش و نيرويى نيست جز به خداى والاى بزرگ

 

در اکثر کتب فقهی مسأله اسراف بطور مستقل بحث نشده است بلکه در ضمن دیگر مباحث مطرح شده است البته برخی در این خصوص رساله مستقلی نگاشته و از جهات گوناگون آن را مورد بحث قرار داده‌اند. آنچه مسلم است و از مطالعه نظر شرع و مراجع در مورد مسأله اتلاف و اسراف در هر چیز و علی الخصوص در مورد مواد غذایی بر می‌آید چنین است که اتلاف و اسراف حرام است.

در شرع مقدس اسلام این منکر اقتصادی بسیار مورد نکوهش واقع شده است و علاوه بر اینکه عیب بزرگی برای انسان به شمار می‌رود و بلای بزرگ اجتماعی است، باعث محرومیت انسان‌های بی گناه می‌گردد.

 

بدون شک نعمت‌های موجود در کره زمین برای ساکنانش کافی است اما به شرط اینکه بیهوده هدر داده نشوند و چه بسا اتلاف و اسراف در یک منطقه باعث محرومیت منطقه دیگر و اسراف یک نسل باعث محرومیت نسل دیگر شود.

 

آن روزی که آمار و ارقام مانند امروز در دست انسان‌ها نبود و دانشمندان هنوز به این مسأله پی نبرده بودند که جمعیت بشر سریعتر از مواد غذایی زیاد می‌شود و در نتیجه برای آینده نگرانی‌هایی همچون سخت شدن زندگی در آینده و فقر پیش بینی نشده بود، اسلام هشدار داده بود که در بهره گیری از زمین، از اسراف و اتلاف خودداری کنند.

 

قرآن مجید در آیات زیادی شدیدا مسرفان را محکوم کرده است و اسراف را یکی از مذموم‌ترین اعمال می‌داند.

 

احکام دور ریختن مواد غذایی:
آیا دور ریختن مواد غذایی که بلااستفاده باقی مانده (و خوردن آن به لحاظ بهداشتی توصیه نمیشود)، گناه دارد؟

دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی):
- اگر غیر قابل استفاده باشد مانعی ندارد.

دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
- می توانید آن را خوراک پرندگان و غیره  قرار دهید.

دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
- در صورتی که مضر باشد، مانعی ندارد.

آیت الله فاضل لنکرانی(ره):
- اگر قابل استفاده برای دیگران باشد جایز نیست وگرنه بهتر است برای حیوانات خانگی از آن استفاده شود

آیت الله نوری همدانی(دام ظلّه):
- اگر قابل استفاده باشند جایز نیست.